... ...

W Wojskowej Akademii Technicznej, 20 bm. odbyła się  uroczystość  wręczenia  nagród  pięciu laureatom konkursu „Innowacje dla Bezpieczeństwa i Obronności” 2023  na najlepsze projekty w  katalogu: Innowacje - Wdrożenia – Bezpieczeństwo – Obronność 2023. Konkurs, zorganizowany przez portal-mundurowy.pl, odbył się po raz piąty pod patronatem honorowym  szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego  oraz  dyrektora Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.

Najnowszy katalog, który jest  dostępny  na stronie portalu w wersji elektronicznej  [PDF] stanowi  przegląd  innowacyjnych rozwiązań  związanych z bezpieczeństwem  i  obronnością.  W konkursie 2023 brało udział 40 projektów, w tym 19 pochodziły z uczelni  i ośrodków  badawczo-rozwojowych, 14  - z firm prywatnych a 7 ze spółek Polskiej  Grupy Zbrojeniowej.   Wybór projektów odbywał się  na podstawie  regulaminu. W tym roku  jury konkursu składało się z przedstawicieli patronów honorowych (BBN i NCBR) oraz redakcji portal-mundurowy.pl, a także  laureatów konkursu  z 2022 roku,

 Na  szczególną  uwagę zasługuje fakt, że z 16 projektów opisanych  w katalogu  i dofinansowanych przez NCBR cztery zostało laureatami  konkursu.   Podziękowanie za cenną inicjatywą wydawania katalogu  i ocenę najciekawszych projektów w imieniu dyrektora NCBR przekazała Agnieszka Ratajczak, dyrektor Biura Współpracy  Międzynarodowej Centrum.

 Trzy projekty z WAT na podium

 W tym roku aż  trzech laureatów konkursu  jest związanych  z WAT, gdzie   odbyła się uroczystość  wręczenia  dyplomów podpisanych  przez Jacka Siewierę, szefa  BBN  i  Jacka Orła,  p.o.  dyrektora  NCBR oraz statuetek. Uczelnia w Bemowa jest bowiem  uczestnikiem  konsorcjum  Nowego  pływającego wozu bojowego  BORSUK (I miejsce), Radaru wstępnego  wskazywania celów P-18 PL ( II miejsce ex aquo)  oraz  - jako lider – Mobilnego wieloczujnikowego systemu zabezpieczenia granicy ( II miejsce  -  ex aquo).  

 Ten ostatni projekt jest w trakcie  realizacji i ma zakończyć się na początku maja 2024 r. Prof. dr. hab. Andrzej Dobrowolski, zastępca rektora ds. naukowych WAT podczas prezentacji projektów związanych z bezpieczeństwem  i obronności ( w 2023 – 22, a w 2019 – 34)  zwrócił uwagę  jest on  realizowany na potrzeby  MSWiA.  W tym przypadku wykorzystywany jest potencjał   naukowy i badawczy Instytutu Optoelektroniki.

 W rezultacie powstał  prototyp systemu, którego nośnikiem jest pojazd terenowy o nadwoziu typu pickup z wysuwanym masztem teleskopowym, który  umożliwia prowadzenie dookólnej obserwacji w paśmie podczerwieni w jakości HD.  Dzięki  wykorzystaniu wielu  niezależnych czujników  możliwe jest wykrywanie obiektów  wielkości człowieka z odległości co najmniej 5000 metrów, również w trudno dostępnych obszarach przygranicznych. Pojazd z dwuosobową załogą został wyposażony między innymi w system informatyczny z odpowiednim oprogramowaniem. Ten system zapewnia  prowadzenie działań i analizy sytuacji przedstawionej na mapie, wskazanie współrzędnych wykrytego obiektu, uzyskanie informacji o zakresie emisji radiowej, trajektorii przemieszczania się obiektu oraz podgląd sytuacji za pomocą obserwacyjnych urządzeń optoelektronicznych. Jest  to rozwiązanie  związane z bezpieczeństwem  i przeznaczone dla funkcjonariuszy Straży Graniczne.

Uniwersalny  BORSUK

WAT  jest również członkiem konsorcjum budowy „Nowego pływającego wozu piechoty BORSUK”, który nie tylko zajął I miejsce w konkursie, ale  także otrzymał  najwięcej głosów na portalu na najbardziej  potrzebny dla wojska i bezpieczeństwa  projekt z katalogu 2023, uzyskują w miesięcznej sondzie ponad 23,6 proc.  głosów. W imieniu  lidera projektu nagrodę odebrał  Janusz Czaja, dyrektor Biura Rozwoju i Badań  HSW SA. Pod koniec lutego 2023 r. MON zatwierdził umowę ramową pomiędzy Agencją Uzbrojenia, a konsorcjum firm Polskiej Grupy Zbrojeniowej SA z Hutą Stalowa Wola S.A. jako liderem na dostawę tysiąca bojowych wozów piechoty BORSUK oraz 400 specjalistycznych pojazdów opartych na uniwersalnej modułowej platformie gąsienicowej.  Niedługo  będzie podpisana  pierwsza  umowa wykonawcza.

Konstruktorzy BORSUKA postawili na modułowość systemu, co oznacza, że uniwersalne gąsienicowe podwozie może być bazą do budowy wozów specjalistycznych: dowodzenia OSET, rozpoznawczych ŻUK, zabezpieczenia technicznego GEKON oraz ewakuacji medycznej GOTEM. Jednocześnie dyrektor  Czaja  dostrzega  potrzebę uruchomienia w  naszym  kraju produkcji jednostek napędowych  oraz wzmocnienia ochrony biernej  pojazdu, a także  uruchomienia pracy badawczo-rozwojowej  na lżejszą  wersją  wieży.

Radar P-18 PL na potrzeby programu  NAREW  i WISŁA

II miejsce (ex aequo) w konkursie zajął Radar wstępnego wskazywania celów P-18PL, pracujący w paśmie metrowym dla zestawów rakietowych Obrony Powietrznej.  Po 10 latach  od  rozpoczęcia  pracy badawczo-rozwojowej przez konsorcjum PIT-RADWAR SA (lider) i WAT , w grudniu 2022  Agencja Uzbrojenia poinformowała o zakończeniu z wynikiem pozytywnym badań kwalifikacyjnych tego radaru. Jest on jednym z istotnych elementów systemów obrony powietrznej takich jak: WISŁA i NAREW.

Jak poinformował Marek Adamiak, członek Zarządu  PIT-RADWAR SA, P-18PL jest radarem trójwspółrzędnym o zasięgu do 900 km. Pasmo metrowe  sprawia, że stacja radiolokacyjna bardzo dobrze  nadaje się do wykrywania obiektów powietrznych wykonywanych z wykorzystaniem technik  Stealth (o obniżonej skutecznej  powierzchni odbicia radiolokacyjnego). System stacji radiolokacyjnej P-18PL składa się z trzech jednostek, które zostały posadowione na podwoziach Jelcz 8x8 oraz 6x6: ∙ wozu antenowego (z rozkładającą się hydraulicznie w ciągu 30 minut anteną),  wozu wskaźnikowego (ze stanowiskiem operatora, systemami łączności i transmisji danych) oraz z przyczepy z elektrownią polową holowaną przez wóz wskaźnikowy.

Zanim Radar wstępnego wskazywania celów P-18PL stanie się  elementem systemu NAREW, dla  PIT-RADWAR SA, który wchodzi w skład konsorcjum PGZ-Narew, niezmiernie ważnym przedsięwzięciem  są zaplanowane w środę 21 bm.  na poligonie w Ustce strzelania bojowo-doświadczalne z wykorzystaniem systemu przeciwlotniczego nowej generacji Mała Narew.  W tym  celu mają być wykorzystane m.in. pociski z aktywnymi głowicami radiolokacyjnymi CAMM  oraz nowoczesne radary Soła .

Niszczyciel min ORP „Albatros”

Trzecie miejsce (ex aequo) w konkursie zajął niszczyciel min  ORP ALBATROS.  Jest to  drugi  okręt projektu 258, który wszedł  do służby  w sierpniu 2022 r., ale   konsorcjum  na czele ze stocznią Remontowa Shipbuilding przekazało Marynarce Wojennej RP  identyczny trzeci już okręt tego typu, czyli ORP MEWA, a  czwarty jest w trakcie  budowy.  Kmdr rez.  Jacek Hamera,  koordynator projektu  258 zwrócił uwagę m.in. na nowoczesne  i uniwersalne rozwiązania  zastosowane na tych  okrętach, przystosowanych do operowania w warunkach zagrożenia  bronią masowego  rażenia. Chodzi m.in. o  Okrętowy System  Zarządzania Walką  SCOT-M 258, opracowany przez OBR Centrum Techniki Morskiej SA czy też uzbrojenie  seryjnych okrętów.  Warto podkreślić, że podstawowy element okrętowego systemu uzbrojenia OSU-35K zajął I miejsce w konkursie „Innowacje dla Bezpieczeństwa i Obronności” 2022, pod patronatem szefa BBN oraz dyrektora NCBR.

Spółka z Gdańska  dostarczyła  także w latach 2019-2021  sześć holowników dla Marynarki  Wojennej oraz podjęła się dla zagranicznego kontrahenta budowy dwóch jednostek rozpoznawczych. Prawdziwym wyzwaniem  jest  - jak pokreślił  Jacek Hamera –   udział w programie  budowy wielozadaniowych  fregat „Miecznik” .

Rakieta  Perun z napędem hybrydowym

Jedynym cywilnym produktem nagrodzonym w konkursie jest rakieta suborbitalna z silnikiem hybrydowym SF1000 PERUN. Jak zastrzegł Marcin Sarnowski, dyrektor ds. sprzedaży i marketingu  gdyńskiej firmy SpaceForest, wiele  rozwiązań  w tym projekcie jest podwójnego zastosowania.  W dniu, w którym odbierał on nagrodę za  zajęcie III miejsce ( ex aeqo) w naszym konkursie, na Poligonie Sił Powietrznych  w Ustce  zaplanowano próbę generalną. W swoim debiucie Perun ma za zadanie wznieść się na wysokość około 50 km. Docelowo  rakieta powinna być zdolna do wyniesienia 50-kilogramowego ładunku na wysokość 150 km, przy bardzo niskich kosztach eksploatacji. Spółka jest jednym z pionierów na świecie wykorzystujących zielone paliwa do hybrydowych silników rakietowych. Do napędu stosowany jest podtlenek azotu jako utleniacz oraz zmodyfikowany wosk parafinowy (ekologiczne paliwo rakietowe)

Firma  z Gdyni opanowała także technologię nawijania struktur kompozytowych, z których zbudowana jest rakieta. Dzięki temu jest ona lżejsza i trwalsza. SpaceForest opracował aplikację do przewidywań miejsca lądowania rakiety. Wprowadził też system sterowania ciągiem, aby trajektoria, czyli tor lotu rakiety, znajdowała się pod stałą kontrolą. Rakieta jest zaprojektowana tak, by zapewnić wysoką wydajność przy bardzo niskich kosztach eksploatacji. Loty suborbitalne są dużo tańsze niż wysłanie rakiety na orbitę. Jej dużą przewagą w stosunku do innych tego typu projektów jest także to, że może być wystrzeliwana z mobilnych wyrzutni z dowolnego miejsca na świecie. Koszt kilograma ładunku wystrzelonego w kosmos jest szacowany na kilka tysięcy dolarów.

Wysoka Inflacja i  niskie  płace  hamują  innowacyjne działania

W trakcie dyskusji uczestniczy  nagrodzonych projektów zwracali uwagę  m.in. na kwestie  finansowe realizacji  projektów, z których niemal każdy  - przy wysokiej inflacji – wymaga aneksowania umów.  Niestety, ale fakty świadczą o tym, że  są coraz mniejsze nakłady  na badania  i rozwój. Zeszłoroczne wydatki związane z obronnością wyniosły 354 mln zł. To zaledwie 0,6 proc. rzeczywistych wydatków  budżetu  MON w sytuacji gdy do 23 kwietnia 2022 r. obowiązywały ustawowe zalecenia, by na innowacyjność przeznaczać 2,5 proc. budżetu MON (planowano wydać 1 140 mln zł). Ustawa o obronie Ojczyzny zaleciła szefowi MON, by planując środki na modernizację techniczną Sił Zbrojnych RP uwzględniał także „polski przemysłowy potencjał obronny oraz wydatki na badania naukowe i prace rozwojowe w dziedzinie obronności.

W tegorocznej decyzji budżetowej szefa MON (nr 8 z 17.02) zaplanowano 1 mld 254 zł na działalność badawczo-rozwojową związaną z obronnością, z tego na dotację dla NCBR przeznaczono 300 mln zł.  W przypadku Agencji Uzbrojenia wydatki na prace rozwojowe zostały zastrzeżone, podobnie jak Plan  Modernizacji  Technicznej.  W rezultacie,  istnieje obawa, że  przy  dużych zakupach nowego sprzętu mogą pojawić się  problemy z utrzymaniem i modernizacją dotychczasowego. 

Kolejnym problemem w rozwoju  innowacyjności  polskiego potencjału obronnego  są  niskie płace  w uczelniach  i  ośrodkach  branżowych, co  powoduje odpływ wielu zdolnych naukowców  i konstruktorów, zwłaszcza do oddziałów zagranicznych  firm. 

Bolączką  w polityce naukowej jest także brak konsekwencji w działaniu, czyli przerywanie dobrze rokujących programów w trakcie jego  realizacji  (np. dotycząca  broni elektromagnetycznej), co ogranicza  możliwości przeprowadzania badań.

                                    ***

W tym roku  jury konkursu wyłoniło w konkursie „ Innowacje dla bezpieczeństwa i Obronności” w 2023 pięć projektów:  Są to:

  1. Bojowy wóz piechoty BORSUK, opracowany przez konsorcjum w składzie Huta Stalowa Wola S.A. (lider), Wojskowe Zakłady Motoryzacyjne S.A., Wojskowe Zakłady Elektroniczne S.A., Wojskowe Zakłady Inżynieryjne S.A., Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej, Wojskowa Akademia Techniczna, Akademia Sztuki Wojennej, Politechnika Warszawska, Ośrodek Badawczo- -Rozwojowy Urządzeń Mechanicznych sp. z o.o. i Rosomak SA (I miejsce – 6 pkt);
  2. Radar wstępnego wskazywania celów P-18 PL ( PITRADWAR SA – lider  i WAT) - 5 pkt (II miejsce ex aequo);
  3. Mobilny wieloczujnikowy system zabezpieczenia granicy, projekt konsorcjum w składzie: Wojskowa Akademia Techniczna (lider), JSW Nowe Projekty SA, Vortex sp. z o.o. oraz SZYBICKI Sprzęt i Zabudowy Pojazdów Specjalistycznych Waldemar Szybicki ( 5 pkt,  II miejsce, ex aequo),
  4. Niszczyciel min projektu 258 ORP ALBATROS, zrealizowany  przez   Remontową Shipbuilding SA (lider), Ośrodek Badawczo-Rozwojowy, Centrum Techniki Morskiej SA oraz PGZ Stocznię Wojenną (  4 pkt,  III miejsce, ex aequo), 
  5. Rakieta suborbitalna z silnikiem hybrydowym SF1000 PERUN, na którą pracuje spółka  SpaceForest sp. z o. o  (4 pkt, III miejsce, ex aequo),

Ryszard Choroszy

Zdjęcia:  Mariusz Maciejewski i R.Ch.

{gallery}Wreczenie_nagrod_20.06.2023{/gallery}