... ...

Pod koniec marca  weszło w życie  rozporządzenie  MON z 25 marca br.  w sprawie  opiniowania służbowego żołnierzy.  Nowe przepisy określają  sposób i tryb opiniowania żołnierzy w czasie pełnienia czynnej służby wojskowej, z wyłączeniem służby pełnionej w razie mobilizacji i w czasie wojny, a także  terminy opiniowania służbowego; sposób i tryb wnoszenia odwołania od opinii służbowej; wzór arkusza opinii służbowej oraz sposób doręczania opinii służbowej. Pozwoliły  na  zunifikowanie, a przede wszystkim na uproszczenie  tego procesu, w  tym również na stworzenie jednego arkusza opinii dla  żołnierzy.  

Opiniowanie jest nieodłącznym elementem służby wojskowej. Dzięki niemu przełożony może ocenić, jak dany żołnierz wywiązuje się z obowiązków, a także zaplanować jego ścieżkę rozwoju, np. udział w szkoleniach i kursach podnoszących kompetencje.  Innymi słowy od tego zależy dalsza  kariera żołnierza  oraz w przypadku  szeregowych  i podoficerów  przyznanie  dodatku motywacyjnego przy ocenie  co najmniej  bardzo dobrej.

Jest  to akt  wykonawczy do art. 127 ust. 18 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Nowe regulacje  zastępują  rozporządzenie  MON  z 4 lipca 2022 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy. Zmiany  zostały  spowodowane  nowelizacją  ustawy z 17 sierpnia 2023 r. dotyczącej Agencji Mienia Wojskowego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1872).

Opiniowanie w pasywnej rezerwie – po miesięcznych  ćwiczeniach

Nowe  przepisy wykonawcze  są powieleniem  rozwiązań  istniejących w dotychczasowych  regulacjach, przy czym  proces  opiniowania uproszczono  i zunifikowano  oraz  uwzględniono również  żołnierzy pełniących służbę w pasywnej rezerwie po odbyciu ćwiczeń wojskowych trwających nieprzerwanie  przez co najmniej 31 dni.  

W tym przypadku opinię służbową wystawia osobiście przełożony żołnierza pełniącego służbę w pasywnej rezerwie zajmujący stanowisko służbowe co najmniej dowódcy plutonu lub równorzędne wyższe lub równy stopniem. Przełożony przy sporządzaniu opinii służbowej może zasięgnąć opinii bezpośredniego przełożonego opiniowanego żołnierza. Kopia  opinii  służbowej  może być  udostępniona na  wniosek żołnierza  oraz  szefa wojskowego centrum rekrutacji.

Nowe rozporządzenie  MON z 25 marca br.  [poz. 461] obejmuje opiniowaniem służbowym  także żołnierzy:

  • zawodowej służby wojskowej;
  • zasadniczej służby wojskowej;
  • terytorialnej służby wojskowej;
  • służby w aktywnej rezerwie

Utrzymano  zasadę, że opiniowanie służbowe żołnierzy zawodowych przeprowadza się w okresie od 15 sierpnia do 15 października.

Oprócz obowiązków na stanowisku służbowym lub wykonywania zadań, ocenie podlega także  jego kompetencja i predyspozycja, postawa i zachowanie poza godzinami służby, a także wyznaczenie kierunków rozwoju zawodowego i określenie potrzeb szkoleniowych opiniowanego żołnierza. Ocenie  podlega także postawa i zachowanie żołnierza poza godzinami służby.  Bezpośredni przełożony ma ocenić  w kategoriach „właściwe” lub „niewłaściwe”, przy czym  w tym drugim przypadku będzie musiał swoją opinię uzasadnić. Przepisy nie precyzują, o jakie konkretnie zachowania chodzi, ale można przypuszczać, że pod uwagę mogą być brane zachowania sprzeczne z prawem.  

 Oceny jak w szkolnej skali

Zadaniem opiniującego jest wystawienie oceny wyrażonej w pięciostopniowej skali, od wzorowej (6)  po niedostateczną (2), przy  uwzględnieniu takich  cech jak:

  • wyszkolenie bojowe;
  • jakość i terminowość wykonywania obowiązków służbowych lub zadań służbowych;
  • dyspozycyjność, z uwzględnieniem danych mających charakter informacyjny dotyczących liczby dni nieobecności:
    • – nieusprawiedliwionych,
    • – z tytułu tymczasowego aresztowania,
    • – z tytułu zastosowania dyscyplinarnych środków zapobiegawczych,
    • – z tytułu przebywania na zwolnieniach lekarskich, z wyjątkiem przebywania na zwolnieniach lekarskich, za które żołnierz zachowuje prawo do 100 proc. uposażenia,
  • samodzielność i inicjatywa;
  • sprawność fizyczna.

Ocenę kryteriów wywiązywania się z obowiązków służbowych lub zadań służbowych wyraża się punktowo,  od  maksymalnie 12 punktów (opiniowany przewyższa wymagania)  do 0 pkt ( nie spełnia  wymagań).

Ponadto  brana  jest  pod uwagę kompetencja i predyspozycja opiniowanego - według następujących kryteriów:

  • odpowiedzialność,
  • trafność i szybkość podejmowania decyzji,
  • odporność na stres i trudy służby,
  • planowanie i organizacja pracy
  • komunikatywność i umiejętność pracy w zespole,
  • stosowanie się do przepisów, norm i reguł,
  • rozwój własny i podnoszenie kwalifikacji,
  • dbałość o sprzęt i mienie,
  • kultura osobista i dbałość o wygląd zewnętrzny;

Powyższe kryteria kompetencji i predyspozycji oceniane są punktowo: od 4 pkt (opiniowany przewyższa wymagania) do 0 pkt ( nie spełnia wymagań).

To jeszcze nie wszystko.  Ocenie w formie opisowej i punktowej ( od 0 do 4 ) podlega także postawa i zachowanie poza godzinami służby, a także kryteria dodatkowe, obejmujące  m.in. czasowe pełnienie dodatkowych obowiązków służbowych lub nieetatowych funkcji, szkolenia poligonowe i ćwiczenia wojskowe oraz inicjatywy społeczne promujące postawę patriotyczną i proobronną.

Po zsumowaniu  punktów można  uzyskać jedną z pięciu ocen według następującej skali:

  • wzorowa (6) ‑ jeżeli opiniowany uzyskał powyżej 92 punktów;
  • bardzo dobra (5) ‑ jeżeli uzyskał od 77 do 92 punktów;
  • dobra (4) ‑ jeżeli uzyskał od 60 do 76 punktów;
  • dostateczna (3) ‑ jeżeli uzyskał od 38 do 59 punktów;
  • niedostateczna (2) ‑ jeżeli uzyskał poniżej 38 punktów.

Obowiązki  przełożonego  i odwołania

Przełożony  po wpisaniu  daty jej sporządzenia jest  zobowiązany  podczas rozmowy zapoznać żołnierza z opinią służbową oraz doręczyć ją za pokwitowaniem w terminie czternastu dni od jej sporządzenia.   W arkuszu jest miejsce na uzasadnienie oceny  pozytywnej w formie opisowej w odniesieniu do ocen od dostatecznej (3) do wzorowej (6).  Natomiast w przypadku wystawienia oceny niedostatecznej (2) forma opisowa jest obowiązkowa. Zmiany, które obowiązują od półtora roku  nastąpiły na  skutek postulatów przedstawicieli konwentu dziekanów, którzy m.in. postulowali wprowadzenie pisemnego uzasadnienia oceny, jeżeli nie jest ona zbieżna z oczekiwaniami opiniowanego. Brak takiego uregulowania w dotychczasowych przepisach utrudnia odwołanie, ponieważ żołnierz nie wie, do jakich aspektów ma się odnieść.

Na  odwołanie  na piśmie ustawodawca przeznaczył dwa tygodnie  od  doręczenia. Z kolei opiniujący  ma tydzień na przesłanie opinii służbowej, wraz z odwołaniem i swoim stanowiskiem w sprawie, do wyższego przełożonego.  Zgodnie z  ustawą,  może on utrzymać ją w mocy, zmienić lub uzupełnić, uchylić i wydać nową bądź  uchylić, jeżeli brak było podstaw prawnych do jej wydania. Wyższy przełożony może zmienić opinię służbową na niekorzyść żołnierza wyłącznie w przypadku ujawnienia okoliczności lub faktów mających negatywny wpływ na wynik opinii służbowej, które nie były znane opiniującemu.

Doświadczenia z dotychczasowymi regulacjami wskazywały na to, że były one raczej korzystne dla opiniujących, którzy w kilka minut poświęconych na wypełnienie arkusza decydowali o dalszym losie zawodowym podwładnego. W dodatku wydana opinia nigdy nie zostanie skontrolowana przez sąd administracyjny. Ponadto przełożeni nie musieli nawet uzasadniać motywów podjęcia takiej a nie innej decyzji.  W tej sprawie niewiele  się zmieniło. R.Ch.

Zdjęcie: 16 DZ